Bài 1: Khuyến học, khuyến tài – Nét đẹp trong đời sống văn hóa người dân Trực Trì
Phát huy truyền thống hiếu học của mảnh đất Nam Sách khoa bảng, trải qua hàng ngàn năm, ngọn lửa truyền thống hiếu học luôn được truyền qua bao thế hệ người dân làng Trực Trì xã Quốc Tuấn (huyện Nam Sách). Những biểu tượng về làng hiếu học như truyền thống hiếu học dòng họ Trần Điền Trì với 3 Danh nhân khoa bảng: Tiến sỹ Trần Thọ, Tiến sỹ Trần Cảnh và Tiến sỹ Trần Tiến, 3 bậc “Kế thế đăng khoa” là cha – con, ông – cháu trong một nhà…đã nâng cánh cho tinh thần hiếu học của các thế hệ con cháu vươn cao, vươn xa. Về Trực Trì hôm nay, phong trào khuyến học, khuyến tài từ mỗi gia đình, dòng họ, cộng đồng vẫn luôn được quan tâm, chăm lo, gìn giữ - trở thành nét đẹp trong đời sống văn hóa của người dân.
Những biểu tượng của truyền thống khoa bảng làng Trực Trì
Nói đến truyền thống văn hóa, khoa bảng làng Trực Trì phải kể tới 3 bậc “Kế thế đăng khoa” gồm có: Tiến sỹ Trần Thọ, Tiến Sỹ Trần Cảnh và Tiến sỹ Trần Tiến.
Trần Thọ (1639 – 1700) tự Nhuận Phủ, người xã Điền Trì, huyện Chí Linh, nay là làng Trực Trì xã Quốc Tuấn. Năm 32 tuổi ông đỗ “Đệ tam giáp Đồng Tiến sỹ” xuất thân khoa Canh Tuất niên hiệu Cảnh Trị thứ 8 (1670) đời Lê Huyền Tông. Gần 30 năm làm quan, Trần Thọ được Chúa Trịnh khen “Rất trung cần, mẫn cán”. Từng trải qua các chức: Giám sát Ngự Sử, Lê khoa Cấp sự trung, Phó đô Ngũ sử…Bên cạnh sự nghiệp chính trị, ông còn để lại cho hậu thế một số văn bia và ba bài thơ được chép trong “Toàn Việt thi lục”. Có thể nói, Tiến sỹ Trần Thọ là người khai khoa cho dòng họ, tạo bước tiền đề cho con cháu tiếp tục đỗ đạt làm quan.
Trần Cảnh (1684-1758) là con của Tiến sỹ Trần Thọ, húy là Chiêu, tên tự là Doanh Phủ. Năm 35 tuổi ông đỗ Tiến sỹ khoa Mậu Tuất niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 14 (1718) đời Lê Dụ Tông. Ông đã đảm nhiệm nhiều chức vụ như: Giám sát Ngự sử, Phủ doãn Phủ Phụng Thiên, Tế tửu Quốc Tử Giám, Tham tụng, Thượng thư. Ông được Sử gia triều Nguyễn ghi nhận “Có nhiều công trạng, được thăng tước Quận công”.
Trần Tiến (1709 -1770) là con của Trần Cảnh, cháu của Trần Thọ, người đỗ đại khoa cuối cùng của dòng họ Trần Điền Trì. Tiếp bước thành công của ông và cha mình, Trần Tiến đã đỗ Tiến sỹ khoa Mậu Thìn, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 9 (1748) đời Lê Hiển Tông khi 40 tuổi. Ông từng làm Giám thị khoa thi Kỷ Sửu niên hiệu Cảnh Hưng thứ 30 (1769). Ông làm quan đến chức Hàn lâm viện Thị…Sau khi mất, ông được Chúa Trịnh truy tặng chức “Công bộ Hữu Thị Lang, Tước Bá”.
Với 3 bậc “Kế thế đăng khoa”, đã góp phần tạo nên truyền thống văn hóa, khoa bảng ở làng Trực Trì với nhiều giá trị tốt đẹp.
Về làng Trực Trì, ngoài 3 bậc Danh nhân khoa bảng họ Trần, người dân còn nhắc đến và ca tụng Thành Hoàng Cao Sơn Đại Vương, người được thờ phụng tại Đình Rồng (hay còn gọi là Đình Cả). Cao Sơn Đại Vương, họ Cao, tên là Hiển, tự là Văn Trường. Thủa thiếu thời ông có chí lớn, tinh thông sử sách, hiểu rộng ngũ kinh. Vào thời Hậu Lê, Vua lệnh cho ông dẫn quân đi dẹp giặc Đông Di. Thắng trận trở về, ông được Vua phong chức Đại tướng quân, giữ quyền nguyên soái, sau thăng Quốc chúa Đại vương. Cuối đời ông về Điền Trì làm nghề nuôi dạy hổ và cắt thuốc nam chữa bệnh cứu người. Ông mất tại Điền Trì vào ngày 11.5 năm Hoàng Triều Vĩnh Trị đời Vua Lê Hy Tông (1676). Nhà Vua cho nhân dân Điền Trì (nay là Trực Trì xã Quốc Tuấn) và ở nhiều nơi xây dựng đình, nghè thờ ông.
Truyền thống hiếu học ngày nay ở Trực Trì được hun đúc
Không phải là làng lớn nhất ở xã Quốc Tuấn, nhưng Trực Trì luôn là điểm sáng về nhiều phong trào. Năm 2016, Trực Trì được công nhận là “Làng Văn hóa”. Trực Trì cũng là làng đầu tiên trong xã được công nhận là làng nghề làm hương. Phong trào khuyến học, khuyến tài của làng cũng phát triển. Làng hiện có 464 gia đình với trên 1500 nhân khẩu, 18 dòng họ, trong đó, nhiều dòng họ lớn đã xây dựng được Ban khuyến học và tổ chức tốt hoạt động trao thưởng động viên các con cháu trong học tập. Tiêu biểu như dòng họ Trần, Trần Đức, Nguyễn Xuân…
Được thành lập từ năm 2000, Chi hội khuyến học làng Trực Trì ngày một phát triển, bắt nhịp với xu thế chung và phong trào khuyến học, khuyến tài toàn huyện Nam Sách. Với nhiều đổi mới, sáng tạo, Chi hội khuyến học làng Trực Trì thường xuyên làm tốt công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức cho các thành viên và người dân để thúc đẩy phong trào học tập, xây dựng mỗi gia đình, dòng họ, làng trở thành “Gia đình học tập”, “Dòng họ học tập” và “Cộng đồng học tập”. Hiện Trực Trì có 418/455 gia đình (chiếm 91,86 % số gia đình trong làng) được công nhận là “Gia đình học tập”, 23% số dòng họ được công nhận là “Dòng họ học tập”, nhiều năm liền làng Trực Trì được công nhận là “Cộng đồng học tập”.
Chỉ tính từ năm 2020 đến 2024, làng Trực Trì đã biểu dương, khen thưởng cho 1.079 lượt học sinh đạt thành tích tiêu biểu trong học tập và rèn luyện với tổng số tiền 59,66 triệu đồng. Hàng năm vào mỗi dịp Quốc khánh mồng 2/9, trước thềm năm học mới, hoạt động biểu dương khen thưởng đã được làng và các dòng họ tổ chức đông vui như ngày hội, động viên, khích lệ kịp thời cho các em học sinh.
Có thể thấy ở làng Trực Trì hôm nay công tác khuyến học khuyến tài đã góp phần làm lan tỏa, tôn vinh và nhân lên những giá trị tốt đẹp. Khuyến học, khuyến tài đã thực sự gắn với mỗi người, mỗi gia đình, mỗi dòng họ và phát huy tinh thần học tập của cả xã hội. Thành tích học tập của các thế hệ học sinh ở Trực Trì hôm nay chính là niềm tự hào, đồng thời luôn nhắc nhớ đến người dân Trực Trì phải không ngừng nỗ lực, chung tay chăm lo cho sự học, xây dựng Trực Trì luôn là điểm sáng về khuyến học, khuyến tài, xứng đáng với truyền thống hiếu học của làng, của quê hương Quốc Tuấn, xứng đáng với truyền thống hiếu học của mảnh đất khoa bảng Nam Sách anh hùng.
Bài 2: Tấm lòng của ông Nguyễn Chính – bà Hoàng Thị Liên
Đóng góp cho phong trào khuyến học, khuyến tài ở huyện Nam Sách nói chung, làng Trực Trì xã Quốc Tuấn nói riêng phải kể tới vợ chồng ông Nguyễn Chính và bà Hoàng Thị Liên hiện đang sinh sống tại Hà Nội. Với tình cảm luôn hướng về quê hương, gia đình ông Nguyễn Chính - bà Hoàng Thị Liên đã có nhiều đóng góp tích cực, góp phần phát huy những giá trị tốt đẹp trong đời sống văn hóa của làng Trực Trì.
Đến nay gia đình ông Nguyễn Chính đã ủng hộ cho quỹ khuyến học của làng Trực Trì với số tiền trên 200 triệu đồng. Từ nguồn quỹ này đã nâng cánh ước mơ cho biết bao thế hệ học sinh trong làng. Đặc biệt từ tấm gương tự học, thành đạt của ông Nguyễn Chính - Phó Giáo sư, Tiến sỹ, nguyên Bí thư Đảng ủy, nguyên Phó Tổng Giám đốc MOBIPHONE, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CREENHANSHAKE trở thành niềm tự hào, truyền lửa và là động lực để các thế hệ học sinh làng Trực Trì học tập, noi theo.
Ông Nguyễn Chính sinh ra và lớn lên ở mảnh đất Nam Định, song ông Nội của ông từng sinh sống tại làng Trực Trì. Với tâm niệm hướng về cội nguồn, về quê hương, không chỉ quan tâm, chăm lo đến sự học cho các thế hệ học sinh làng Trực Trì nhằm phát huy tinh thần hiếu học, ông Nguyễn Chính và gia đình còn ủng hộ 100 triệu đồng cho quỹ “Hoa Trạng Nguyên” của trường THCS Nguyễn Trãi Nam Sách, ủng hộ 80 triệu đồng cho quỹ khuyến học của xã Quốc Tuấn. Gia đình ông Nguyễn Chính còn ủng hộ tiền, vật chất để trùng tu, xây dựng lại Đình Rồng và Chùa làng Trực Trì xã Quốc Tuấn.
Những việc làm ý nghĩa, vì quê hương của ông Nguyễn Chính và gia đình luôn được các thế hệ người dân làng Trực Trì xã Quốc Tuấn khen ngợi.
Bài 3: Những dòng họ làm rạng danh đất học Trực Trì
Dòng họ Trần Điền Trì
Xứ Hải Dương xưa là một không gian văn hoá đã sản sinh cho đất nước nhiều danh nhân văn hoá. Trong đó, phủ Nam Sách là vùng đất giàu truyền thống hiếu học, khoa bảng với số người đỗ đạt cao nhất toàn xứ và sự xuất hiện của các dòng họ khoa bảng lớn. Họ Trần ở làng Điền Trì (nay thuộc làng Trực Trì, xã Quốc Tuấn) là một dòng họ như thế với ba bậc “Kế thế đăng khoa” là cha – con, ông – cháu trong cùng một nhà là: Tiến sĩ Trần Thọ (ông), Tiến sĩ Trần Cảnh (cha) và Tiến sĩ Trần Tiến (con). Dòng họ đã tạo nên truyền thống văn hóa, khoa bảng với nhiều giá trị tốt đẹp. Đây là trường hợp tiêu biểu của các dòng họ Việt Nam.
Nối tiếp dòng mạch truyền thống của cha ông, đi cùng với sự phát triển của đất nước trong thời đại mới, nhiều người con của dòng họ Trần Điền Trì đã kế thừa và phát huy truyền thống hiếu học của dòng họ, có nhiều đóng góp cho sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước. Trong đó phải kể tới hai anh em nhà thơ, nhà báo Trần Nhuận Minh và Trần Đăng Khoa.
Nhà thơ, nhà báo Trần Nhuận Minh, sinh ngày 20 tháng 8 năm 1944 tại làng Điền Trì (nay là làng Trực Trì) xã Quốc Tuấn. Ông đã được nhận 26 giải thưởng văn học. Về thơ, ông đã giành giải thưởng Hội Nhà văn năm 2003, giải Nhà nước năm 2007, giải sông Mê Kong tại Campuchia năm 2020. Về văn xuôi, ông từng nhận giải nhì tiểu thuyết năm 2020 của Hội Nhà văn Việt Nam. Về nghiên cứu, nhận giải Đào Tấn năm 2023. Năm 2024, ông nhận giải thưởng Cống hiến và Huy chương Văn học Đài Loan. Ông đã được tặng Huân chương kháng chiến hạng ba (1984), Huân chương Lao động hạng ba (2000), hạng nhì (2011), hạng nhất (2022)…
Trần Đăng Khoa, sinh ngày 26 tháng 4 năm 1958 cũng là nhà thơ, nhà báo, biên tập viên Tạp chí Văn nghệ Quân đội, Phó chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam. Ông nguyên là Trưởng ban Văn học Nghệ thuật, Giám đốc Hệ Phát thanh có hình VOVTV của Đài tiếng nói Việt Nam, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Đài Tiếng nói Việt Nam. Ông cũng là Trưởng ban Chung khảo, Hội đồng Giám khảo Quốc gia của cuộc thi Viết thư Quốc tế UPU từ năm 2016 đến nay. Với rất nhiều tác phẩm thơ gắn bó với các thế hệ tuổi thơ Việt Nam, ông được mệnh danh là “Thần đồng thơ đất Việt”.
Khởi dựng từ năm 1718, đến nay trên 300 năm, Nhà thờ họ Trần Điền Trì được làm bằng gỗ, kẻ truyền con chồng, kiểu chữ nhị, 3 gian hậu cung, 5 gian tiền tế. Trong nhà thờ hiện còn lưu giữ nhiều cổ vật, hoành phi, câu đối, 12 bia đá, 33 đạo sắc phong thời Lê cùng nhiều đồ vật có giá trị khác. Năm 2005, nhà thờ họ Trần Điền Trì đã được UBND tỉnh Hải Dương công nhận xếp hạng di tích cấp tỉnh. Ngày 7.1.2020, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ký quyết định xếp hạng mộ và nhà thờ 3 vị tiến sĩ họ Trần Điền Trì là di tích lịch sử quốc gia.
Các thế hệ con cháu trong dòng họ Trần Điền Trì ngày nay vẫn luôn phát huy truyền thống hiếu học của cha ông để thành danh trên nhiều lĩnh vực, làm rạng danh cho đất học Trực Trì xã Quốc Tuấn.
Dòng họ Trần Đức
Dòng họ Trần Đức là một trong những dòng họ lớn ở làng Trực Trì. Vốn có truyền thống hiếu học, hiện dòng họ Trần Đức đã có 6 người là Thạc sỹ và 12 người đang theo học tại các trường đại học. Ông Trần Đức Bá đại diện Ban khuyến học dòng họ cho biết “Những năm qua, dòng họ Trần Đức luôn quan tâm đến sự học của các cháu, nên phong trào học tập từ mỗi gia đình trong dòng họ luôn được phát huy. Bên cạnh đó, dòng họ coi trọng việc xây dựng quỹ khuyến học. Trên tinh thần tự nguyện, hiện số quỹ khuyến học của dòng họ đã phát triển được gần 100 triệu đồng”.
Từ khi thành lập Ban khuyến học dòng họ năm 2002 đến nay, dòng họ Trần Đức đã biểu dương, vinh danh 880 lượt con cháu với số tiền 67 triệu đồng. Với những đóng góp tích cực của dòng họ trong phong trào xây dựng gia đình, dòng họ, cộng đồng học tập, dòng họ Trần Đức đã được Hội khuyến học huyện Nam Sách khen thưởng. Dòng họ nhiều năm được công nhận là dòng họ hiếu học, an toàn về an ninh trật tự.
Bài 4: Khát vọng vươn lên ở Trực Trì
Hai chị em vượt khó (Đang hoàn thiện)
Thầy giáo tiêu biểu của làng (Đang hoàn thiện)
Những con số và hình ảnh ấn tượng
Từ năm 2019 đến 2024, thôn Trực Trì đã biểu dương, khen thưởng cho 1.079 lượt học sinh đạt thành tích tiêu biểu trong học tập và rèn luyện với tổng số tiền gần 60 triệu đồng. Trong đó riêng năm 2024, thôn đã khen thưởng cho 189 cháu học sinh đạt thành tích cao trong năm học 2023 – 2024 với số tiền trên 14 triệu đồng.
Một số hình ảnh làng Trực Trì trao thưởng khuyến học năm 2019
Một số hình ảnh làng Trực Trì trao thưởng khuyến học năm 2022
Một số hình ảnh làng Trực Trì trao thưởng khuyến học năm 2024
